TÜSAM Ana Metni

S  I  N  I  F    A  R  A  Ş  T  I  R  M  A  L  A  R  I    M  E  R  K  E  Z  İ

Genel Çerçeve
Dünyada ve Türkiye’de işçi sınıfının; yapısı, bileşimi, oluşumu, devrimci niteliği, boyutları, hatta varlığı ve başka toplumsal kimliklerle ilişkileri üzerine yoğun tartışmalar sürmektedir. Bu tartışmaların sadece akademik-entelektüel değil önemli siyasi boyutları da vardır. Ancak söz konusu tartışmaların görebildiğimiz kadarıyla, ampirik verilere dayanma eksiği söz konusudur. Bu denli önemli boyutları olan konular saf bir teorik tartışmanın nesnesi olmamalıdır. Başka bir dizi alanda olduğu gibi bu alanda da Marksist yöntem uyarınca teoriden yaşama yaşamdan tekrar teoriye giden diyalektik akış kurulmalıdır. Teorik ve siyasi tartışmaların tıkandığı noktalarda bol ve yeni verilerle, zengin gözlemlerle beslenmek ön açıcı olacaktır.

İşte bu konuda hem teorik üretimleri geliştirecek ama daha öncelikle pratiği analiz edecek girişimlere ihtiyaç vardır.

........

 FAALİYET VE ARAŞTIRMA BAŞLIKLARI
TÜSAM çalışmaları ampirik araştırmalar, sınıf tarihi incelemeleri, sınıf araştırmaları bilgi merkezinin oluşturulması vb. faaliyetlerin yürütülmesi, desteklenmesi ve koordinasyonundan oluşur. Bu çalışmaları kabaca şu başlıklar altında toplayabiliriz:

S  I  N  I  F    A  R  A  Ş  T  I  R  M  A  L  A  R  I    M  E  R  K  E  Z  İ

Genel Çerçeve
Dünyada ve Türkiye’de işçi sınıfının; yapısı, bileşimi, oluşumu, devrimci niteliği, boyutları, hatta varlığı ve başka toplumsal kimliklerle ilişkileri üzerine yoğun tartışmalar sürmektedir. Bu tartışmaların sadece akademik-entelektüel değil önemli siyasi boyutları da vardır. Ancak söz konusu tartışmaların görebildiğimiz kadarıyla, ampirik verilere dayanma eksiği söz konusudur. Bu denli önemli boyutları olan konular saf bir teorik tartışmanın nesnesi olmamalıdır. Başka bir dizi alanda olduğu gibi bu alanda da Marksist yöntem uyarınca teoriden yaşama yaşamdan tekrar teoriye giden diyalektik akış kurulmalıdır. Teorik ve siyasi tartışmaların tıkandığı noktalarda bol ve yeni verilerle, zengin gözlemlerle beslenmek ön açıcı olacaktır.

İşte bu konuda hem teorik üretimleri geliştirecek ama daha öncelikle pratiği analiz edecek girişimlere ihtiyaç vardır.
Kurumsallaşmış, çok yönlü sınıf araştırmalarına ihtiyaç vardır. Günümüzde ilginç bir paradoksa tanıklık etmekteyiz: Nicelik olarak büyümesine karşın siyasi etkinliği zayıflayan bir işçi sınıfı, giderek daha çok sayıda insanın giderek daha yıkıcı sonuçlarını yaşamasına karşın daha az gündeme gelen, konuşulan, emek-çalışma hayatı sorunları. Burada medyanın kamusallaştırma, gündemleştirme konusundaki belirleyiciliğinden söz etmek gerekli elbette ancak söz konusu alanlara ve işçi sınıfına daha doğrusu genel olarak sınıf meselesine akademik çevrelerin, aydınların da ilgisi zayıflamış durumda. Akademik alan içinde ve dışında sınıf analizini kullanan çalışmaların sayısı fazla değil ve aydınları da artık işçilerin meseleleriyle ilgili etkinliklerde görmek zor. Sanat yapıtlarında, edebiyatta da emek ve sınıf temaları fazlaca yer bulamaz durumda. Bu paradoksa dikkat çekilmesi, bunun aşılması, emeğin sorunları, sınıf mücadelesi, işçi sınıfının durumu vb. konulara yeniden popülerlik kazandırılması için sistemli çalışmalara ihtiyaç var.
 Genelde işçi sınıfı üzerine çalışmalar denince akla; işçi-sendika hareketleri ve bunların tarihleri ile ilgili olanlar, sınıflar arası bölüşüm ilişkilerini ele alan iktisat tarihi kitapları veya işçi hareketini değerlendiren siyasi analiz çalışmaları gelmektedir. Ancak işçi sınıfı üzerine çalışmalar bunlarla sınırlı olmamalıdır. Çünkü işçi sınıfı çok daha geniş ve derin ilişkiler ağını anlatan bir kavramdır. Gerçekte işçi sınıfının mavi yakalı, erkek fabrika işçisi olarak daraltılmış algılanışı da çalışmaların sınırlılığında etkilidir. Ama literatür sınıfın daha geniş tanımlanması ve algılanması için bol malzeme ile doludur.
Sınıf çalışmaları alanının darlığının ülkemize özgü bir boyutu da vardır. Örneğin İngiltere gibi günlük yaşamda belirginleşmiş işçi sınıfı kültüründen söz etmek mümkün değildir. Ancak yine de işçi sınıfının çalışma yaşamı deneyimleri, günlük yaşam kültürü, sendikal kültürün nitelikleri, sınıf oluşumunun çeşitli boyutları, yaşam alanı ilişkileri, sınıfın medyada temsil biçimleri vb. gibi birçok konuda çalışmalar yapılması Türkiye için gereklidir.
İşçi sınıfını “oluşum” içinde bir yapılanma, bir süreç olarak kavramak çalışmaların alanını da boyutunu da genişletecektir. Türkiye’de çok sayıda gecekondu, göç, hemşehrilik, enformel sektör, toplumsal kimlik, çalışan kadın, işgücü, yoksulluk vb. araştırması yapılmıştır ve yapılmaktadır, ancak bunlar büyük çoğunlukla sınıf kavramını kullanmamaktadırlar. Bu nedenle de sınıf araştırmaları içinde sayılmamaktadır. Oysa birincisi perspektifleri farklı bile olsa tüm bu alanlara ait çalışmalar sınıf oluşum süreçlerine dair ciddi veriler sunmaktadırlar. İkincisi bahsi geçen alanlar sınıfsal bir çözümleme çerçevesinde ele alınabilmelidir. İşçiler sadece sendikası ile eylem yapan insanlar değildirler. Sınıfı, sınıf mücadelesi ve oluşumunu hayatın farklı alanlarında gözlemek ve çözümlemek için farklı bilimsel disiplinlerin ve farklı bakış açılarının bir araya getirilmesi gereklidir.
Türkiye’de siyasi etkinliği açısından işçi sınıfına özel anlam yükleyen ve onunla çeşitli düzeylerde ilişkiler geliştirerek örgütlemek, giderek yönlendirmek isteyen çok sayıda sol-sosyalist oluşum bulunmaktadır. Ancak teorik olarak biçilen roller ve özveri ve iyi niyetle kurulabilen ilişkiler çerçevesinde edinilen deneyim ve bilgilerin ötesinde, sınıfla siyasi oluşumların ilişkisi zayıftır. Siyasilerin sınıf hakkındaki bilgilerinin, bütünsel, derinlikli olduğu kolaylıkla iddia edilemez. Bu durum siyasi etkinliği de güçsüz kılmaktadır. Boşluğun doldurulmasında tümüyle bir siyasi gruba ait olmayan, bağımsız araştırma odaklarının oluşturacakları malzeme önem taşıyacaktır.


FAALİYET VE ARAŞTIRMA BAŞLIKLARI
TÜSAM çalışmaları ampirik araştırmalar, sınıf tarihi incelemeleri, sınıf araştırmaları bilgi merkezinin oluşturulması vb. faaliyetlerin yürütülmesi, desteklenmesi ve koordinasyonundan oluşur. Bu çalışmaları kabaca şu başlıklar altında toplayabiliriz:

1-    AMPİRİK ÇALIŞMALAR
    1.A- Süreklileştirilmiş Veri oluşturma Çalışmaları:
    Bu Çalışma başlığı başlangıçta İstanbul giderek daha çok il düzeyinde gerçekleşen tüm grev, direniş, kampanya ve miting gibi işçi örgütlenme ve etkinliklerinin çeşitli değişkenler açısından analizini içerir. Adı geçen etkinlik ve hareketlenmelerin standartlaştırılmış gözlem ve analiz raporları ile incelenmesi, özgün yanlarının ayrıca değerlendirilmesinden oluşan bu çalışma birkaç yıllık bir dönemden itibaren Türkiye işçi sınıfının siyasal ve sosyal davranış özellikleri ve kültürü hakkında önemli ipuçlarını vermeye başlayacaktır.

    1.B- Spesifik Veri ve Araştırma Projeleri:
    Spesifik araştırma projeleri süreklileştirilmiş veri oluşturma çalışmaları dışında kalan ve tekil bir sorunsalın ya da durumun çözümlenmesine dönük çalışmaları kapsar. Merkez bu çerçevede yılda başlangıçta en az iki giderek daha fazla özel proje oluşturur, destekler ya da koordine eder.
   
Spesifik Veri ve Araştırma Projeleri için Öneri Başlıkları:
1-    İşçi sınıfının “kamu” algısı ve kamusalla ilişki düzeyi,
2-    Beyaz yakalıların emek süreçleri
3-    Kriz sonrası dayanışma örüntüleri
4-    İşyerlerinde kuşaklar arası ilişki ve gerilim örüntüleri
5-    Gecekondu bölgelerinde işçileşme, küçük burjuvalaşma süreçleri ve gecekondu kuşakları ilişkisi
6-    İşçi sınıfının siyasi tercihleri, değer ve tutumları;         vb.

2-    SINIF TARİHİ ÇALIŞMALARI
    Bu başlık altında düşünülen çalışmalar sözlü tarih çalışmalarını, arşiv oluşturulmasını, sınıfın sosyal tarihine ağırlık veren tarih araştırmalarını vb. kapsar. Bu çerçevede yapılacak çalışmaların verimlilik açısından daha önce yapılmış çalışmaların derlenmesi ve önceliğin halihazırda başka kurumlarca yürütülen çalışmalarda ele alınmayan konulara verilmesi yaralı görünmektedir.

3-    ULUSAL VE ULUSLAR ARASI SEMPOZYUM, TOPLANTI vb. ETKİNLİKLER
   
    TÜSAM yılda en az bir ulusal ve bir uluslararası sempozyum-atölye vb. dışa açık etkinlik ile hem araştırmacılarının birikimlerinin daha geniş bir toplulukla paylaşımı hem de çeşitli bakış açılarının etkileşimi amaçlar. Bu konuda önümüzdeki Eylül Ayı’na “Sınıfın görünmeyen Çoğunluğu: İşsizler” başlıklı bir uluslararası sempozyum yapma önerisi değerlendirilebilir. Bu türden organizasyonların maddi güçlüklerini karşılamak için ülkedeki sendikalar ile işbirliğine gidilebilir.

4-    SINIF ARAŞTIRMALARI TEŞVİK ÖDÜLLERİ
    TÜSAM yalnızca kendi bünyesindeki araştırmalar ile yetinmeyip üniversite ve enstitülerdeki yüksek lisans ve doktora öğrencilerinin sınıf araştırmaları alanına giren çalışmalarına destek de verebilmelidir. Bu çerçevede Yüksek lisans ve doktora için ayrı ayrı olmak üzere yılda bir kez “sınıf Araştırmaları Teşvik Ödülü” verebilir.

Ödülün maddi karşılığı uluslar arası kuruluşlar ya da Türkiye’deki sendikalardan sağlanabilir. Ödülün hangi şartları yerine getiren adaylara, ne miktarda verileceği ve ödüle hak kazanacak araştırmacının seçimi gibi konular Danışma Kurulumuzun önereceği bir jüri tarafından belirlenebilir.

5-    BİLGİ MERKEZİ OLUŞTURULMASI

    Web sitesi TÜSAM’ın tanıtımı ve haberlerinin iletilmesinin yanında artık yaygın bir bilgi erişim ağı olan internet üzerinden, sınıf çalışmalarına ilişkin mümkün olan en geniş bilgi ve belgenin bir araya getirildiği bir ortam olarak tasarlanmalıdır. Bir anlamda TÜSAM Web Sitesi “Emek Ağı” ve “Emek Arşivi” gibi bölümleriyle –diğer bölümlerinin yanında- dijital bir Sınıf Araştırmaları Kütüphanesi ve Arşivine dönüşmeyi hedeflemelidir.

Sendikal hareketten, Osmanlıda işçi hareketlerine, sınıf kültürü çalışmalarından sinema ve basında sınıf reprezantasyonuna kadar bir dizi alanı kendi içinde alt başlıklara ayırarak bu konularda Türkçe ve yabancı dillerde üretilmiş çalışmaların bir bibliyografyası oluşturulabilir.
   
Kütüphane: Dijital ortam dışında da oluşturulabilecek klasik bir kütüphane araştırmacıların hizmetine sunulmak üzere hazırlanabilir. Bu kütüphane görsel ve işitsel materyalleri de içermelidir.

Başta saha çalışmaları olmak üzere Sınıf Araştırmaları Merkezinin araştırma konuları arasında yer alan başlıklarda çeşitli üniversitelerde hazırlanmış bulunan ve çoğu tozlu raflarda unutulmuş bulunan, yüksek lisans ve doktora tezlerinin ortaya çıkartılması ve arşivlenerek kullanıcıların kolay ulaşabilmesinin sağlanmış, bu yayınların bulgularının gelecekte yapılacak çalışmalar açısından değerlendirilmesi,
   
6-    DÖNEMSEL FAALİYET VE PROJELER (Diğer çalışmalar)
    İlk beş başlık altında ele alınmayan ancak Merkez’imizin üretmesi ya da yönlendirmesi gereken bir dizi etkinlik ve çalışma bu kapsama girer. Kimi Örnekler:
-İstanbul için bir “Emeğin İstanbul’u" internet sitesinin hazırlanması. Bu harita çalışması yaşadığımız kentin sınıf tarihi açısından önemli olaylarının geçtiği mekanları, önemli direnişlere ev sahipliği yapmış fabrikaları, ilk sendika binalarının olduğu yerleri, 15-16 Haziran’ın güzergahını, vb gösterir bir harita ve kentsel dönüşüm gibi gündelik haytımıza tesir eden gelişmelerin izleneceği bir kaynak olarak tasarlanabilir.

-Medya izleme ve tarama çalışmaları yapılabilir. İşçilerin temsili araştırmaları, söylem analizleri, medyadaki söylemsel kodların farklı sınıflarca anlamlandırılma biçimleri analizi,

-Sendikal alanla ilgili çalışmalar yapılabilir. Türkiye’deki sendikal tarihin az bilinen yanları, sendikal kültürümüzün özellikleri, sendikal yayınların dili, söylemi, temaları, sendikal eğitim, sendikaların siyasetle ilişki biçimleri gibi konuların çözümlenmesi,

-İşsizlik, işgücünün yapısı, sosyal güvenlik uygulamalarının durumu, özelleştirme, sosyal politikaların etkisi, bütçe uygulamaları, ücretlerin durumu vb. gibi konularla ilgili periyodik yayınlar, yıllıklar, bültenler vb. in yanı sıra toplantıların düzenlenmesi,

-Aylık, Sınıf Gündemi adlı bir bültenin yayınlanması

-Labor Turkey adıyla, Sınıf Gündemi bülteninin kimi ek ve değişikliklerle İngilizce’de yayınlanması,

-İşçi sınıfını konu alan edebiyat sanat yapıtlarının derlenip tanıtılabilmesi, yarışmalar düzenlenmesi, sergilerin açılması; Örneğin işçi yaşamından enstantanelerin yer aldığı fotoğraf sergileri vb. Daha önce Tarih Vakfının yaptığı Cumhuriyet tarihi sergisine benzer Türkiye işçi sınıfının oluşum tarihini her boyutuyla anlatan görsel malzemelere dayalı dev bir sergi-müze düşünülebilir.