TÜRKİYE İŞÇİ SINIFI VE EMEK HAREKETİ KÜRESELLEŞİYOR MU?

 

1990’lardan itibaren belirgin hale gelen kapitalizmin küresel dinamikleri her alanda olduğu gibi işçi sınıfının yapısı ve işçi hareketinin durumunda da köklü değişimler yaratmaktadır. Ancak bu sürecin genel ve dolaylı iktisadi-sosyal etkilerinin ötesinde son dönemlerde tanık olunan şey emek piyasalarının, dolayısıyla işçi sınıflarının sosyal yapılarının ve emek hareketlerinin nitelik ve kapsamlarının doğrudan uluslar arası/çok uluslu/ulusötesi karakter kazanmalarıdır. Dünyada giderek olağanüstü bir hacme ulaşan emeğin yasal ve yasadışı göçü, gelişkin kapitalist toplumlarda oluşmuş ve oluşmakta olan göçmen toplulukları, ulusötesi şirketlerin çeşitli ülkelerdeki işyerleri arasında dolaşan işgücü vb. bu sürecin belirgin görüntüleridir. Bu bağlamda, "Küresel bir emek piyasası oluşuyor mu ? Uluslar arası emek göçü sınıf mücadelesinin yeni bir formu mu ? Kapitalist metropollerdeki göçmen hareketleri sınıf hareketinin öncü gücü olabilir mi ? Küresel düzeyde bir emek hareketinin imkânları oluşmuş mudur ve uluslar arası sendikal oluşumlar böyle bir hareketi yaratabilir mi ? Çeşitli uluslar arası kuruluşlara katılım ve sözleşmelerine maddeler eklenerek küresel çalışma standartları uygulanması sağlanabilir mi ?" gibi sorular ortaya atılmakta, tartışılmakta ve yanıtlar aranmaktadır.

ÇAĞRI

“TÜRKİYE İŞÇİ SINIFI VE EMEK HAREKETİ KÜRESELLEŞİYOR MU ?”

1990’lardan itibaren belirgin hale gelen kapitalizmin küresel dinamikleri her alanda olduğu gibi işçi sınıfının yapısı ve işçi hareketinin durumunda da köklü değişimler yaratmaktadır. Ancak bu sürecin genel ve dolaylı iktisadi-sosyal etkilerinin ötesinde son dönemlerde tanık olunan şey emek piyasalarının, dolayısıyla işçi sınıflarının sosyal yapılarının ve emek hareketlerinin nitelik ve kapsamlarının doğrudan uluslar arası/çok uluslu/ulusötesi karakter kazanmalarıdır. Dünyada giderek olağanüstü bir hacme ulaşan emeğin yasal ve yasadışı göçü, gelişkin kapitalist toplumlarda oluşmuş ve oluşmakta olan göçmen toplulukları, ulusötesi şirketlerin çeşitli ülkelerdeki işyerleri arasında dolaşan işgücü vb. bu sürecin belirgin görüntüleridir. Bu bağlamda, "Küresel bir emek piyasası oluşuyor mu ? Uluslar arası emek göçü sınıf mücadelesinin yeni bir formu mu ? Kapitalist metropollerdeki göçmen hareketleri sınıf hareketinin öncü gücü olabilir mi ? Küresel düzeyde bir emek hareketinin imkânları oluşmuş mudur ve uluslar arası sendikal oluşumlar böyle bir hareketi yaratabilir mi ? Çeşitli uluslar arası kuruluşlara katılım ve sözleşmelerine maddeler eklenerek küresel çalışma standartları uygulanması sağlanabilir mi ?" gibi sorular ortaya atılmakta, tartışılmakta ve yanıtlar aranmaktadır.

İçinde yaşadığımız dönemde sermayenin küresel düzeyde neredeyse sınırsız bir hareketliğe ulaştığı, emeğinse büyük ölçüde ulusal sınırlar içinde hapsolduğu genel bir doğru olmakla birlikte bunun dünya emekçileri tarafından pasif şekilde kabullenilmiş bir durum olduğu da söylenemez. Göç ederek ya da çeşitli düzeylerde uluslar arası örgütlenmelere katılarak ya da onları kullanarak durumlarını değiştirme yönünde çaba göstermektedirler. Öncelikle de dünyada emekçiler yaşadıkları bu süreçle yeni bir bilinç oluşturmaktadırlar.  

Özellikle son on yıldır çeşitli kanallardan bu dinamiklerin giderek daha çok etkisine giren Türkiye’de de sözü geçen alanlarda belirginleşen eğilimler olduğu gözlenmektedir. Bunlar başlıca :

-   Türkiye’de işçi sınıfının sosyal bileşimi içinde giderek belirgin bir yer kazanan -yasal izinli ya da kaçak çalışan- yabancı kökenli emekçilerin sayısal artışı ve genel olarak Türkiye’nin uluslar arası emek göçü konusunda artan önemidir. Örneğin, emniyet kayıtlarına göre 2000-2003 yılları arasında Türkiye’de üçyüzbin yabancı kaçak işçi yakalanmıştır.

-   Türkiye’de emekçilerin çalışma deneyimleri, koşulları ve içinde –emek süreçleri, yönetim modelleri, istihdam esnekliği vb.– küresel dinamiklerin doğrudan veya dolaylı sonuçlarının – özellikle de bazı sektörlerde - giderek daha belirleyici hale gelmesi. Bugün ülkedeki pek çok beyaz eşya, otomotiv vs fabrikasında işçiler bağlı bulundukları şirketin diğer ülkelerdeki fabrikalarıyla aralarındaki sipariş rekabetini yakından izliyorlar ve çalışma koşulları büyük ölçüde bunun üzerinden şekilleniyor.

-   Türkiye’de sendikal örgütlenmelerin hem uluslar arası sendikal örgütlenmelerle hem de uluslar arası kampanyalar, çokuluslu şirket konseyleri, ILO, AB kurumları vb. ile ilişkilerinin ve bunlardan yararlanma kapasitelerinin artması, öte yandan küresel düzeyde özellikle taşeron zincirlerinde yer alan işyerlerindeki çalışma standartlarının denetlenmesi için oluşturulan oluşumların veya özel şirketlerin ülkede yoğunlaşan faaliyetleri artmaktadır. Yakın zamanda birçok işyerindeki örgütlenme çalışmaları başarısızlıkla sonuçlanan sendikanın yöneticileri kendilerini ILO ofisi önünde zincire vurma eylemi yaptılar. Kimi örgütlenmeler ise ilgili işkolundaki uluslar arası federasyonun devreye girmesiyle başarıldı. Çok sayıda uzman bugün küresel üretim zinciri içinde yer alan çeşitli fabrikaları, uluslararası denetim firmaları adına denetlemektedirler.

Sempozyumda aşağıdaki başlıklarda belirtilen konulara dair gerçekleştirilmiş alan araştırmalarının yanısıra sözkonusu eğilimleri genel planda değerlendiren, yorumlayan sunumlar, karşılaştırmalı çalışmalar da yer alabilecektir:

1-   Türkiyeli emekçilerin uluslar arası çalışma deneyimleriyle ilgili araştırmalar

2-   Yabancı kökenli emekçilerin Türkiye’deki çalışma deneyimleri ve yabancı kaçak işgücü üzerine araştırmalar,

3-   Türkiye’de sendikal yapıların uluslar arası sendikal oluşumlarla ilişkileri, katılımları ve mücadelelerinde bu ilişkilerden yararlanma deneyimlerine dair çalışmalar,

4-   Uluslar arası denetim organizasyonlarının Türkiye’deki faaliyetlerinin düzeyi, kapsamı ve niteliğine dair çalışmalar,

5-   Çokuluslu şirketlerde çalışan emekçilerin çalışma ve sendikal etkinlik deneyimlerine ilişkin araştırmalar

Birinci ve İkinci Sempozyumumuzda emek çalışmaları alanında yapılmış saha çalışmaları sonuçları yer almıştı. Bu tür çalışmaların özel bir önemi olduğunu düşünerek her yıl sempozyum konusu ne olursa olsun, bir oturum, yeni yapılmış olan ve henüz sunulma olanağı bulamamış saha araştırmalarına ayrılmaktadır. Bu geleneğimiz 3.Sempozyumda da devam edecektir. Bundan dolayı 2005 ve 2006 yılları içinde yapılmış saha araştırmaları için Sempozyumumuzda bir  oturum düzenlenecektir.

PROGRAM

SEMPOZYUM PROGRAMI

19 Mayıs Cumartesi

AÇILIŞ : 10.30 - 11.00

       SAV

       TÜSAM

        Açılış Konuşması: Yüksel AKKAYA

 

1. OTURUM: 11.00 - 12.40 

Küreselleşme ve Göç Olgusu

Moderatör:    Tülin Öngen

Emeğin Enformel Küreselleşmesi

Ayhan Gençler

Türkiye’de “Yabancı Kaçak İşgücü” ve İşgücü Piyasası Üzerine Etkileri

Meryem Kıroğlu – Kurtar Tanyılmaz

Kapitalizmin Mekanları ve Gelişmiş Kentlerin Az Gelişmişleri Olarak Göçmen İşçiler

Ayşegül Kars

SORULAR

 

Kahve Arası : 12.40 - 13.00

2. OTURUM: 13.00 - 14.40

Emek Hareketinin Uluslararası Dayanışması

Moderatör: Nurcan Özkaplan

Enformal İşgücü Piyasaları ve Göçmen İşçilere Talep: Karşılaştırmalı Pespektiften Türkiye’nin Durumu

Gülay Toksöz

Türkiye’de Sendikal Hareket, Enternasyonalizm ve Milliyetçilik

Oğuz Topak

İşçiler Arası Rekabetin ve Bölünmenin arttığı Günümüzde“Ulusların İşçileri” versus İşçi sınıfının Uluslararası dayanışması  

Gaye Yılmaz

SORULAR

 

 

Öğle Arası : 14.40 - 15.30

 

3. OTURUM: 15.30 - 17.30

Güncel Alan Araştırmalarından Örnekler

Moderatör: Asuman TÜRKÜN

Arzuları Sömürgeleştirmek

Anna M.Agathangelou 

(Kanada)

Türkiye’de Sendikal Krizin Önemli Bir Sorun Alanı:  İşçi Sendika İlişkisi

Betül Urhan

Uluslararası Sağlık Emek Göçünün Mevcut Durumu

Özlem Özkan

SORULAR

 

 

20 Mayıs Pazar

1. OTURUM: 10.30 - 12.05

Göç, Vatandaşlık, Sınıf ve Toplumsal Cinsiyet

Moderatör: Güllistan YARKIN

Enformelden Formele: Kadın Emeği Kürelleşiyor mu?

Başak Ergüder 

Avrupa’da Göçmen Kadın Emeği ve Sosyal Refah Devleti

Saniye Dedeoğlu

Ev Hizmetlerinin Küreselleşmesi: Türkiye’de Ev Hizmetlerinde Çalışan Göçmen Kadınlar

Çağla Ünlütürk

SORULAR

 

 

Kahve Arası : 12.05 - 12.20

2. OTURUM: 12.20 - 14.20

Uluslararası Düzenlemeler ve Politikalar

Moderatör:  Besime ŞEN

AB’nin Ortak Bir Emek Göçü Politikası Olabilir mi

İbrahim Soysüren

“İş Hukuku” Tehlikede mi?

Yüksel Akkaya

Küresel Sermaye ve Sosyal Denetim

Sinem Uz

Düzensiz Göçleri Önlemeye Yönelik Politikalarda İkiyüzlülük

Taner Akpınar

SORULAR

 

 

Öğle Arası : 14.20 - 15.00

3. OTURUM*: 15.00 - 16.00

İşçi Hareketinden Güncel Deneyimler

Moderatör: Fatma GENÇ

Novamed İşçi Direnişi

Necla Akgökçe

Grevden bir kadın işçi

Genç, Ucuz, Esnek, Örgütsüz: İşçi Sınıfının Yeni Üyeleri: Çağrı Merkezi Çalışanları

Ümit Akçay

SORULAR

 

* Bu oturuma “uluslararası Siemens işçileri dayanışması” örneği de katılabilir.

Kahve Arası : 16.00 - 16.15

16:15   Genel Konu Değerlendirme ve Açık Tartışma             

17:00   Sempozyum Kapanış